Masallıdan olimpiya tatamisinə: cüdoçuların uzun yolu

Giriş

Olimpiya lisenziyası uğrunda mübarizə beynəlxalq reytinqlər, yüksək səviyyəli turnirlər və böyüklər kateqoriyasındakı nəticələrlə müəyyənləşir. Cüdo olimpiya təsnifatı da məhz bu beynəlxalq mərhələdə idmançıların nəticələrinə əsaslanır. Ancaq bu yol daha əvvəl, gənc idmançının ilk ciddi rəqabət təcrübəsi qazandığı yerli tatamilərdə başlayır. Masallıda 2023-cü ildə keçirilən cənub regionu yeniyetmələr çempionatı buna nümunədir. Bununla belə, turnir cüdo olimpiya təsnifatı yarışlarından biri deyildi və lisenziya vermirdi.

Avqustun 15–16-da Masallı Olimpiya İdman Kompleksində keçirilən turnir 15 və 18 yaşadək oğlan və qızları bir araya gətirdi. Şirvan, Biləsuvar, Neftçala, Salyan, Lənkəran və Masallını təmsil edən 91 cüdoçu 20 çəki dərəcəsində mübarizə apardı. 15 yaşadək idmançılar avqustun 15-də tatamiyə çıxdılar, 18 yaşadək yarışlar isə növbəti gün başlamalı idi.

Belə yarışların məqsədi medal qazanmaqdan daha genişdir: cüdoya marağı artırmaq, bölgələrdə iştirak imkanlarını genişləndirmək və perspektivli idmançıları üzə çıxarmaq. Azərbaycan idmançıları üçün olimpiya hədəfi böyük səhnədə müəyyənləşsə də, həmin səhnəyə aparan idmançı ehtiyatı məhz bu cür yarışlarda formalaşır. Cüdo olimpiya təsnifatı üçün tələb olunan hazırlığın ilkin təməli də uzunmüddətli inkişafla qoyulur.

Komandalar və idmançılar

Altı komandanın iştirakı cənub bölgəsində cüdonun bir mərkəzdə cəmlənmədiyini göstərir. Turnirdə ev sahibi Masallı ilə yanaşı, Lənkəran və Salyan sahilboyu əraziləri, Biləsuvar və Neftçala isə bölgənin başqa idman mühitlərini təmsil edirdi. Şirvanın da iştirakı yarışı şəhərlərarası görüşdən daha geniş regional sınağa çevirirdi. Bu cür yarışlar cüdo olimpiya təsnifatı mərhələsinə birbaşa vəsiqə verməsə də, idmançıların inkişafı üçün əhəmiyyət daşıyır.

91 iştirakçı 20 çəki dərəcəsində yarışdığına görə, hər kateqoriyada rəqabətin səviyyəsi eyni olmaya bilər. İştirakçıların sayı öz-özlüyündə yarışın keyfiyyətini göstərmir, amma məşqçilərə bölgələr üzrə idmançıların sayını və hansı çəkilərdə rəqabətin daha sıx olduğunu görməyə imkan verir. Görüş cədvəlləri və nəticələr barədə ətraflı məlumat olmadığından konkret qalibləri və üstün komandaları müəyyənləşdirmək düzgün olmaz.

15 yaşadək idmançılar üçün turnirin əsas dəyəri yarış intizamına alışmaqdır: rəqibin tempinə uyğunlaşmaq, xal fərqini qorumaq və səhvdən sonra taktikanı dəyişmək. 18 yaşadək cüdoçular isə böyüklər səviyyəsinə bir addım daha yaxındırlar. Bu mərhələdə fiziki güclə yanaşı, görüşün müxtəlif anlarında düzgün qərar vermək də növbəti səviyyəyə yüksəlmək üçün vacibdir. Cüdo olimpiya təsnifatı yaş qruplarından asılı olmayaraq, idmançıdan uzunmüddətli və ardıcıl hazırlıq tələb edir.

Yeniyetmələr çempionatını olimpiya lisenziyasına aparan birbaşa pillə kimi təqdim etmək yanlış olardı. Cüdo olimpiya təsnifatı böyüklər səviyyəsində, beynəlxalq qaydalar əsasında keçirilir. Yerli yaş qruplarının yarışları isə idmançıların inkişafını izləmək üçün erkən mərhələdir. Masallı turnirinin əhəmiyyəti medalın lisenziyaya çevrilməsində deyil, potensialın üzə çıxmasında və davamlı hazırlıq üçün rəqabət mühiti yaratmasındadır.

Əsas amillər

Gələcək lisenziya yarışlarında nəticələrin davamlılığı əsas rol oynayır. Olimpiya dövründə idmançılar reytinq xalları toplamaq üçün müxtəlif səviyyəli beynəlxalq yarışlarda çıxış edirlər. Cüdo olimpiya təsnifatı çərçivəsində bu nəticələr idmançının mövqeyinə təsir göstərə bilər. Nəticələrin lisenziya uğrunda mübarizəyə təsiri isə həmin dövrün rəsmi qaydalarından asılıdır. Buna görə yeniyetmələrin regional yarışlardakı nəticələrini olimpiya kvotası ilə birbaşa əlaqələndirmək olmaz. Bu mərhələdə əsas göstəricilər idmançının inkişafı, təcrübəsi və seçim üçün ilkin potensialıdır.

Digər vacib məqam yaş qrupları arasında keçiddir. Yeniyetmələr arasında qazandığı uğuru böyüklər səviyyəsinə avtomatik keçirmək mümkün deyil: dəyişən rəqiblərin fiziki gücü, taktiki hazırlığı və görüşlərin tempi olur. Məşqçinin işi texnikanı təkmilləşdirməklə bitmir. O, idmançının yüklənməsini, zədələrdən qorunmasını və mövsüm ərzindəki çıxışlarını da düzgün planlaşdırmalıdır. Bu hazırlıq cüdo olimpiya təsnifatı səviyyəsində rəqabət aparmağa zəmin yaradır.

Rəqabətin coğrafiyası da önəmlidir. Şirvan, Biləsuvar, Neftçala, Salyan, Lənkəran və Masallı komandalarının eyni turnirdə iştirakı gənclərə öz rayonlarından kənarda rəqiblərlə qarşılaşmaq imkanı verir. Məşqçilər idmançının tanımadığı rəqiblər qarşısında necə davrandığını, idmançılar isə fərqli üslublara necə uyğunlaşdıqlarını görə bilirlər.

Olimpiya səviyyəsinə gedən yol uzunmüddətli dəstək tələb edir. İstedadın aşkarlanması yalnız başlanğıcdır; müntəzəm məşq, keyfiyyətli rəqabət, tibbi nəzarət və müxtəlif yaş kateqoriyalarında ardıcıl çıxışlar da vacibdir. Masallı kimi yarışların faydasını bu hazırlıq sisteminin yerli mərhələsini nə dərəcədə möhkəmləndirdiyi ilə ölçmək lazımdır. Belə sistem gələcəkdə cüdo olimpiya təsnifatı üçün idmançı yetişdirə bilər.

Yarışın mümkün mənzərəsi

Masallı turnirindəki görüşlərin nəticələri barədə məlumat verilmədiyindən konkret qalibləri və medal bölgüsünü göstərmək mümkün deyil. Məlum olan 15 yaşadək idmançıların ilk gün, 18 yaşadək qrupun isə növbəti gün yarışmalı olmasıdır. Bu bölgü məşqçilərə iki yaş mərhələsindəki fiziki və taktiki hazırlığı ayrı-ayrılıqda izləmək imkanı verirdi. Cüdo olimpiya təsnifatı ilə bağlı nəticələr isə bu yeniyetmələr yarışından asılı deyildi.

Belə çempionatda diqqət çəkən idmançını qiymətləndirərkən təkcə “kim qalib gəldi?” sualına cavab axtarmaq kifayət deyil. Məşqçilər rəqibin təzyiqi altında soyuqqanlılığı, hücum təşəbbüsünü, müdafiədən hücuma keçidi və görüş ərzində planı dəyişmək bacarığını da izləməlidirlər. Bir yarışda görünən xüsusiyyətlər yekun seçim üçün kifayət etməsə də, növbəti hazırlıq mərhələsinin istiqamətini göstərə bilər.

Bu idmançılardan bəziləri gələcəkdə milli komanda sistemində irəliləyib beynəlxalq turnirlərdə təcrübə qazansa, cüdo olimpiya təsnifatı gündəmin real hissəsinə çevrilə bilər. Həmin mərhələdə lisenziya uğrunda mübarizə daha sərt rəqabət, sıx səfər qrafiki və beynəlxalq reytinqdə yer qazanmaq tələb edəcək. Bu baxımdan Masallı turniri final deyil, uzun yolun başlanğıc nöqtələrindən biridir. Rəsmi təsnifat turnirləri böyüklər səviyyəsində keçirilir və onların qaydaları olimpiya dövrünə uyğun müəyyənləşdirilir.

Nəticə

2023-cü il cənub regionu yeniyetmələr çempionatı olimpiya seçimi deyildi, amma Azərbaycan cüdo sistemində mühüm rol oynayırdı: 91 gənc idmançıya yarış meydanı açır, altı komandanı bir araya gətirir və perspektivli cüdoçuları izləmək üçün şərait yaradırdı. Turnirin əhəmiyyətini olimpiya lisenziyası ilə deyil, bölgələrdə cüdoya marağın və idmançı bazasının inkişafına verdiyi töhfə ilə ölçmək daha doğrudur. Cüdo olimpiya təsnifatı isə ayrı qaydalarla təşkil olunan beynəlxalq yarışlar və idmançıların nəticələri əsasında müəyyənləşir.

Azərbaycanın növbəti olimpiya hədəfləri böyüklər səviyyəsindəki beynəlxalq nəticələrlə müəyyənləşəcək. Bununla belə, həmin hədəflərə aparan sistemin gücü Masallı kimi yarışlarda da görünür: tatamiyə çıxan gənclərin, təmsil olunan bölgələrin sayında və bu ilkin fürsətin davamlı hazırlığa çevrilməsində. Cüdo olimpiya təsnifatı üçün gələcək idmançıların yetişməsi də məhz belə mərhələlərdən başlayır.